Hormoonwaarden in het bloed: Oestradiol, testosteron en cortisol uitgelegd

Short answer: Een hormoononderzoek in het bloed meet signaalstoffen zoals oestradiol, testosteron, cortisol en progesteron. Normaalwaarden variëren sterk naargelang biologisch geslacht, leeftijd, tijdstip van bloedafname en de menstruatiecyclus bij vrouwen.

Aanhoudende vermoeidheid, onverklaarbare gewichtstoename, stemmingswisselingen, haaruitval, brain fog of een verminderd libido: wanneer je naar de huisarts gaat (vergoed via de basisverzekering van je zorgverzekering), kan een uitgebreid hormoonprofiel in het bloed worden aangevraagd.

Hormonen zijn biochemische boodschappers die worden geproduceerd door endocriene klieren (hypofyse, bijnieren, schildklier, eierstokken en teelballen). In tegenstelling tot vaste waarden zoals natrium of creatinine, schommelen hormoonspiegels sterk op basis van het dag-nachtritme, leeftijd, stress en de fase van de menstruatiecyclus.

In deze gids bespreken we de vier belangrijkste hormonen: oestradiol (E2), testosteron, cortisol en progesteron.

---

Waarom vraagt de arts een hormoononderzoek aan?

Hormonen sturen je stofwisseling, vruchtbaarheid, slaap en stressreactie aan. Veelvoorkomende aanleidingen zijn:

1. Onderzoek naar chronische vermoeidheid: Bepalen van ochtendcortisol, schildklierwaarden en testosteron.
2. Cyclusstoornissen en vruchtbaarheid: Onregelmatige menstruatie, verdenking op PCOS (polycysteus ovariumsyndroom) of de overgang (perimenopauze).
3. Mannelijke vitaliteit: Erectiestoornissen, verlies van spiermassa, lusteloosheid (andropauze of hypogonadisme).
4. Bijnieraandoeningen: Uitsluiten van de ziekte van Addison (cortisoltekort) of het syndroom van Cushing (overmatig cortisol).
5. Onverklaarbare gewichtsveranderingen: Snelle toename van buikvet of moeite met spierbehoud.

---

Oestradiol (E2): Het belangrijkste oestrogeen

Oestradiol (E2) is het meest actieve oestrogeen bij vrouwen voor de overgang. Het beschermt de botdichtheid, ondersteunt hart en bloedvaten en beïnvloedt de stemming. Bij mannen wordt een kleine hoeveelheid gevormd uit testosteron, wat essentieel is voor gezonde botten en libido.

Referentiewaarden voor oestradiol

• Vroege folliculaire fase (dag 2–4 van de cyclus): 30 tot 100 pg/mL (110 tot 367 pmol/L)
• Ovulatiepiek (midden van de cyclus): 130 tot 370 pg/mL (477 tot 1.358 pmol/L)
• Luteale fase: 70 tot 250 pg/mL (257 tot 917 pmol/L)
• Na de overgang (postmenopauzaal): Onder 30 pg/mL (Onder 110 pmol/L)
• Volwassen mannen: 10 tot 40 pg/mL (37 tot 147 pmol/L)

---

Testosteron: Totaal versus vrij testosteron

Testosteron is het belangrijkste androgeen. In het bloed is 60–70% stevig gebonden aan SHBG en 30–38% aan albumine.

Slechts het vrije testosteron (1–2%) is de actieve fractie die cellen binnendringt:

Parameter	Gezonde volwassen man	Gezonde volwassen vrouw
Totaal testosteron (ng/dL)	300 – 1.000 ng/dL	15 – 70 ng/dL
Totaal testosteron (SI - nmol/L)	10,4 – 34,7 nmol/L	0,5 – 2,4 nmol/L
Vrij testosteron (pmol/L)	174 – 729 pmol/L	3,5 – 29,5 pmol/L

• Tekort bij de man (hypogonadisme): Een nuchtere ochtendwaarde onder 10,4 nmol/L (300 ng/dL) gaat gepaard met vermoeidheid, somberheid, afname van ocht冧erecties en spierverlies.
• Verhoging bij de vrouw: Veelgezien bij PCOS (acne, overmatige beharing op kin/borst en haaruitval).

---

Cortisol: Het circadiaanse stresshormoon

Geproduceerd door de bijnierschors reguleert cortisol de bloedsuikerspiegel, bloeddruk en immuunreacties.

Omdat cortisol een strak dag-nachtritme volgt, is het afnametijdstip bepalend:

• Ochtend (8:00 uur piek): 6,0 tot 23,0 µg/dL (165 tot 635 nmol/L)

• Namiddag (16:00 uur): 3,0 tot 16,0 µg/dL (83 tot 441 nmol/L)

• Middernacht: Onder 5,0 µg/dL (Onder 138 nmol/L)

• Hoog cortisol: Syndroom van Cushing (vollemaansgezicht, centrale vetopslag, paarse striae, hypertensie).

• Laag cortisol: Ziekte van Addison (ernstige uitputting, duizeligheid bij opstaan, donkere verkleuring van de huid).

---

Progesteron: Bewijs van een eisprong

Aangemaakt door het gele lichaam na de eisprong bereidt progesteron het baarmoederslijmvlies voor op een zwangerschap.

• Folliculaire fase: 0,1 tot 1,0 ng/mL (0,3 tot 3,2 nmol/L)
• Luteale fase (piek rond dag 21): 5,0 tot 20,0 ng/mL (16,0 tot 63,6 nmol/L)
• Postmenopauzaal / Mannen: Onder 0,5 ng/mL (Onder 1,6 nmol/L)

Klinisch criterium: Een progesteronwaarde boven 5,0 ng/mL ongeveer 7 dagen na de vermoedelijke eisprong bewijst dat er daadwerkelijk een eisprong heeft plaatsgevonden.

---

Overzichtstabel referentiewaarden

Hormoon	Fase / Groep	Conventionele eenheid	SI-eenheid	Verhoogde waarde	Verlaagde waarde
Oestradiol (E2)	Folliculair Ovulatiepiek Luteaal Postmenopauze Mannen	30–100 pg/mL 130–370 pg/mL 70–250 pg/mL < 30 pg/mL 10–40 pg/mL	110–367 pmol/L 477–1.358 pmol/L 257–917 pmol/L < 110 pmol/L 37–147 pmol/L	Oestrogeendominantie, PCOS, cystes	Menopauze, vervroegde overgang, anorexia
Totaal testosteron	Mannen (19–49 j) Mannen (50+ j) Vrouwen	300–1.000 ng/dL 250–800 ng/dL 15–70 ng/dL	10,4–34,7 nmol/L 8,7–27,8 nmol/L 0,5–2,4 nmol/L	Anabole steroïden, bijniergezwellen, PCOS	Hypogonadisme, testiculaire insufficiëntie
Ochtendcortisol	Volwassenen (8:00 u)	6,0–23,0 µg/dL	165–635 nmol/L	Cushing, ernstige acute stress	Ziekte van Addison, bijnieruitputting
Progesteron	Luteale fase (dag 21) Postmenopauze / Mannen	5,0–20,0 ng/mL < 0,5 ng/mL	16,0–63,6 nmol/L < 1,6 nmol/L	Bewezen eisprong, zwangerschap	Anovulatoire cyclus, luteale insufficiëntie

---

5 regels voor een betrouwbare bloedafname

1. Afname strikt ’s ochtends (7:30 – 9:00 uur): Cortisol en testosteron dalen later op de dag aanzienlijk.
2. Nuchter blijven: Een koolhydraatrijk ontbijt veroorzaakt een insulinepiek die testosteron met wel 25% onderdrukt. Water drinken mag wel.
3. Let op de juiste cyclusdag: Dag 2–4 voor oestradiol en FSH; dag 21 voor progesteron.
4. Stop met biotine (vitamine B7): Haren- en nagelsupplementen verstoren laboratoriumtesten. Stop hier 48 tot 72 uur van tevoren mee.
5. Meld medicatiegebruik: Anticonceptiepil, hormoonspiraaltjes of ontstekingsremmende crèmes/pufjes beïnvloeden de uitslag.

---

Wanneer direct medische hulp inschakelen?

Rode vlaggen: Bel onmiddellijk 112 bij:

• Addison-crisis (acute bijniercrisis): Plotselinge extreme zwakte, niet te stelpen braken, hevige buikpijn, verwardheid en gevaarlijk lage bloeddruk (shock).
• Hypofyse-apoplexie: Plotselinge, extreem hevige hoofdpijn („donderslaghoofdpijn“) gepaard met dubbelzien of plots gezichtsverlies.

---

Vragen voor je huisarts

• Is het bloed op het juiste tijdstip en de juiste cyclusdag afgenomen?
• Is naast totaal testosteron ook vrij testosteron en SHBG gecontroleerd?
• Kunnen mijn klachten samenhangen met mijn schildklier of leefstijl?

---

Hoe MedGPT je laboratoriumuitslag verheldert

Een laboratoriumrapport vol afkortingen en eenheden als pmol/L en nmol/L is lastig te ontcijferen. MedGPT maakt het inzichtelijk:

• Scan foto of PDF: Upload direct de uitslag van het laboratorium of huisartsenportaal.
• Persoonlijke context: MedGPT weegt leeftijd, geslacht, afnametijd en cyclusdag mee.
• Heldere uitleg zonder vaktermen.

Download MedGPT gratis in Google Play en krijg grip op je hormoonhuishouding.

---

Dit artikel is louter informatief en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij aanhoudende klachten of afwijkende laboratoriumuitslagen altijd je huisarts of specialist.